تبلیغات

تفنگهای ساچمه زنی یا شات گانها به تفنگهایی اطلاق می گردند که معمولا به جای اینکه فقط یک گلوله را در لحظه شلیک نمایند، می توانند تعدادی ساچمه(که تعداد آنها بستگی به یکسری عوامل دارد که ان شا الله توضیح می دهم) را شلیک نمایند. البته بعضی از مدلهای ایتگونه تفنگها قابلیت شلیک گلوله های تکی را نیز دارند که به این گلوله ها اسلاگ (slug) نیز می گویند.
تاریخچه تفنگهای ساچمه زنی تقریبا با تفنگهای سر پر قدیمی برابری می کند. از همان دورانهای ابتدایی استفاده از تفنگ، سربازان متوجه شدند که در صورت استفاده از چند ساچمه به جای یک ساچمه می توانند ضریب احتمال برخورد گلوله با هدف را افزایش دهند و همچنین با یک تیر،دو یا چند هدف را بزنند! لذا استفاده از چند ساچمه به جای یک ساچمه کم کم باب شد. حتی بعضی اوقات در میدان نبرد و با اتمام ساچمه های سربی سربازان اقدام به پر کردن تفنگهای خودبا سنگریزه ها می کردندو آنها را بر علیه دشمن شلیک می کردند!
امروزه از تفنگهای ساچمه زنی در شکار ، عملیات پلیسی و نظامی استفاده می شود. مزیت این گونه تفنگها در قدرت آنها در هدف قرار دادن تعدادی هدف در آن واحد می باشد که تفنگهای معمولی از آن عاجزند و در هر لحظه فقط می توانند یک هدف را مورد اصابت قرار بدهند. ساچمه ها پس از خروج از لوله در فاصله معینی شروع به باز شدن از هم می نمایند و می توانند تا برد خاصی اهداف را مورد اصابت قرار بدهند. البته نقطه ضعف بزرگ این تفنگها بر می گردد به برد کم و محدود آنها که معمولا بیش از 150 مترباچهارپاره وتک گلوله و45تا60مترباساچمه نیست همچنین این تفنگها دارای لگد زیادی هستند که باعث زحمت تیر انداز می گردد.
این تفنگ ها دارای انواع تک لول، دو لول(روی هم
O/U و بغل همSXS) و خشاب دار(با انواع خشابهای لوله ای، جعبه ای، مدور و . . .) می باشند که نوع آخر خود به سه دسته غیر اتوماتیک(پمپ اکشن یادستکش و گلنگدنی) نیمه انوماتیک و اتوماتیک تقسم می گردند.

در ادامه می پردازیم به تعریف گیج(gauge) یا اندازه کالیبر شات گانها، تفنگهای ساچمه زنی از روش مرسوم اندازه گیری کالیبر تفنگها استفاده نمی کنند بلکه بر اساس یک سیستم قدیمی اندازه کالیبر آنها بیان می شود. کالیبر های معمول شات گانها عبارتند از: 10، 12، 16، 20، 28 و 410. که البته کالیبر 12 معمولترین آنها و در کشور ما پرکاربردترین می باشد. عدد کالیبر یک شات گان عبارتست از تعداد ساچمه سربی به قطر داخلی لوله تفنگ که مجموع وزن آنها یک پوند شود. سخته؟ خب یه کم بیشتر توضیح می دم: فرض کنید یک تفنگ کالیبر 12 در دست شماست، و تعدادی ساچمه سربی که دقیقا به اندازه داخل لوله آن هستند. حالا اگر 12 تا از این ساچمه ها را وزن کنید وزن آنها برابر یک پوند می شود. اگر آن تفنگ مثلا کالیبر 20 باشد آنوقت وزن 20 عدداز آن ساچمه های اندازه داخل لوله برابر یک پوند می شود و به همین ترتیب برای همه کالیبرها. تنها استثناء کالیبر 410 است که دقیقا برابر 0.410 اینچ می باشد و از سیستم مرسوم کالیبر گذاری شاتگانها استفاده نمی کند.

سلاحهای ساچمه زنی سه دسته کلی دارند: شکاری، ورزشی و نظامی. هر یک از این دسته ها قابلیت و کارایی خاص خود را دارد که در نوع مهمات مصرفی و کاربردها با دیگری تفاوت بسیاری دارد. البته ممکن است از نظر ظاهر به هم شبیه باشند اما از لحاظ کاربرد تفاوتهای بسیاری دارند. شات گانهای دو لول در صورتی که از چخماق بیرون از بدنه استفاده کنند به آنها چخماقی و در صورتی که چخماقی آنها در داخل سلاح باشد( قابل رویت نباشد) به آنها کوسه می گویند.

برای شات گانها به طور معمول دو نوع فشنگ موجود است: عادی و مگنوم. که فشنگ مگنوم دارای باروت بیشتر و قوی تری است که به آن قدرت بیشتری می بخشد. البته همه تفنگها قدرت شلیک این فشنگها را ندارند و باید امکان استفاده از آنها در دفتر چه تفنگ ثبت شده و به تایید کارخانه سازنده رسیده باشد و الا استفاده از آنها ممکن است منجر به آسیب به سلاح و تیر انداز شود. فشنگهای مگنوم را ظاهرا می توان از روی قسمت برنجی پوکه آنها که بلندتر است شناخت.
در قدیم بیشتر از ساچمه های سربی در شاتگانها استفاده می شد اما اکنون در بیشتر کشورهای غربی به علت مسائل زیست محیطی استفاده از این ساچمه ها ممنوع بوده و به جای آنها از ساچمه های فولادی استفاده می شود. البته نیروهای پلیس و نظامی هم عمدتا از ساچمه های فولادی استفاده می کنند. 

شاتگانهای قدیمی همانطور که اشاره شد سر پر بودند. برای پر کردن تفنگ ابتدا تیر انداز مقاداری باروت در لوله تفنگ می ریخت و یک نمد روی آن قرار می داد سپس با سنبه کمی آنها را فشرده می کرد بعد تعدادی ساچمه بر روی نمد ریخته و مجددا نمد دیگری روی آن قرار می داد و بازهم با سنبه آنها را فشرده کرده و سپس اقدام به شلیک می نمود. قدیمی ترین نمونه های شاتگانها انواع تک لول هستند و رتبه بعدی به انواع دو لول، سه لول، چهار لول و در بعضی موارد حتی با تعداد لوله های بیشتر اختصاص دارد. بعدا به جهت جلوگیری از افزایش وزن بیش از حد اسلحه انواع شاتگانهای خشاب دار طراحی شدند که البته این مساله بعد از پیدایش فشنگ بود. در شاتگانها از خشابهای متفاوتی برای ماموریتهای مختلف استفاده شد . مثلا خشابهای لوله ای بیشتر کاربرد شکاری و پلیسی داشتند(به علت وزن کمتر و جمع و جور تر بودن) و خشابهای جعبه ای و مدور بیشتر کاربرد نظامی داشتند(به علت ظرفیت بیشتر).

بر سر لوله شاتگانها قطعه ای وجود دارد به نام چک(
Choke)که البته در خیلی از موارد با خود لوله یکی شده است خصوصا در تفنگهایی که قبل از 3-4 سال پیش تولید شده اند. وظیفه این قطعه این است که با کمی جمع تر کردن سر لوله باعث گردد تا ساچمه ها در فاصله بیشتری بعد از شلیک از هم باز شده و در نتیجه برد موثر سلاح افزایش یابد. چوکها دارای دو سری اصطلاح معمول( آمریکایی و انگلیسی) می باشند که در تفنگهای موجود در ایران اصطلاحات انگلیسی رایجتر است البته این دو اصطلاح دارای یک سری تفاوتها با یکدیگر بوده و کاملا برابر و معادل نیستند. . .

برای شلیک هر فشنگی باید به طول فشنگ خور(chamber) تفنگ دقت کرد به عنوان مثال از تفنگی که طول قسمت فشنگ خور آن 70 میلی متر بیشتر نیست نمی توان فشنگ 76 میلی متری را شلیک کرد اما عکس آن امکان پذیر است. مثلا تفنگی که طول فشنگ خور آن 89 میلی متر است هر سه نوع فشنگ را می تواند شلیک نماید.

گفته شد که چک(
choke) وظیفه دارد تا با جمع تر کردن سر لوله اسلحه باعث شود تا ساچمه ها دیرتر از هم باز شده و اثر و نفوذ خود را تا برد بیشتری حفظ نمایند. اما چک یک کار دیگر هم انجام می دهد و آن این است که با بالاتر بردن فشار گاز در درون لوله در اثر تنگ شدن مقطع دهانه لوله، قدرت و سرعت ساچمه ها را نیز افزایش می دهد.
برای مقایسه میزان برخورد گلوله ها به هدف با استفاده از انواع چک، از آزمایشی به شرح زیر استفاده می کنند: دایره ای به قطر 30 اینچ(75سانتیمتر) بر روی سیبل رسم می گردد، سپس از فاصله 40 یاردی(37متر) به این دایره شلیک می کنند، درصد گلوله هایی که داخل دایره برخورد می کنند بیانگر نوع چک می باشد. مثلا برای چک سیلندر این عدد برابر 40 درصد است(40 درصد ساچمه ها به دایره برخورد می کنند) و یا برای فول چک برابر 70 درصد ، برای اکسترا فول چک برابر 75 درصد، برای تعدیل و بهبود یافته برابر 65 درصد، برای تعدیل یافته برابر60 درصد، برای بهبود یافته برابر 55 درصد و برای اسکیت برابر 45 درصد است
.

به چک های قابل تعویزاصطلاحا پولی چک می گویند.نوع جدیدی ازپولی چک اخیرا تولیدگردیده است که سیلندر بوده ودارای خان می باشد وازآن برای شلیک تک گلوله استفاده می شودودقت خوبی نیزدارد.یکی ازمزایای اصلی تفنگهای دولول که دارای چک لوله متفاوت است استفاده ازچک کم درفواصل کم وچک زیاد برای اهداف دورمی باشد.