تبلیغات

مرز و بوم ایران از آنجا به عنوان کشور چهارفصل شهرت یافته است که همچون مجموعه ای از متغیرهای آب و هوایی گرد آمده است. طبیعتی این چنین رنگارنگ تقریباً در تمام دنیا منحصر به فرد است. محمد علی اینانلو سردبیر مجله طبیعت در این مورد می گوید: اختلاف دمای گرمترین و سردترین نقطه ایران در زمستان و تابستان عدد 100 را به ما نشان می دهد چنانکه سردترین نقطه به 40 درجه زیر صفر و گرمترین به 60 درجه بالای صفر می رسد و این در دنیا بی نظیر است. قله دماوند با 6000 متر ارتفاع و سواحل خیلج فارس با 26 متر زیر ارتفاع دریاهای آزاد یکی از بالاترین اختلاف ارتفاع را می سازند. در ایران تا به حال 8300 گونه گیاهی شناخته شده. 160 نوع پستاندار در ایران زندگی می کنند . 485 گونه پرنده اعم از مهاجر، نیمه مهاجر و بومی و حدود 500 نوع آبزی و خزنده تا به حال شناسایی شده که در صورت مطالعه بیشتر تا 2000 نوع هم خواهد رسید. این اعداد در یک مرز یک میلیون و 600 هزار کیلومتری در تمام دنیا بی نظیر است. به همین دلیل نام ایران را "ایران جهانی در یک مرز" گذاشتم. در میان 160 گونه پستاندار در ایران که شامل گونه های کوهستانی، دشتی، کویری و جنگلی می شود بعضی خاص ایران مانند یوزپلنگ و گوزن زرد ایرانی هستند. بعضی خاص آسیا مانند گورخر آسیایی و بعضی گونه اروپایی مانند لینکز یا همان گربه وحشی جنگلی هستند. از این گونه ها بعضی در حال انقراض بعضی جمعیتشان بد نیست و بعضی هم خوب است. محمدعلی اینانلو در مورد گذشته حیات وحش در ایران می گوید: اگر نگاهی به حجاریهای طاق بستان، تخت جمشید و جاهای دیگر که از شکار شاهان حجاری کردند یا به فاصله نزدیکتر حجاری تنگه واشی در فیروزکوه بیندازیم به این نتیجه می رسیم که این حجاریها کار شکار شاهان را نشان می دهد ولی معنای دیگرش نشان دادن وفور بیش از حد انواع گونه های حیات وحش در ایران بوده. اندکی نزدیکتر در زمان قاجاریه و حتی اواخر آن در خاطرات کسانی که از آن دوره شکار نامه یا سفرنامه نوشتند مانند خاطرات شازده ظل السطان پسر ناصر الدین شاه متوجه می شویم در ایران تا چه حد حیات وحش ما غنی بوده. ظل السطان در خاطراتش می گوید شکار برای سپاهیان من دو هدف داشته، تمرین رزم و آمادگی جنگی، دوم تغذیه سپاهیان و یا در سفرنامه مازندران علاوه بر شکار شدن صدها رأس گوزن و شوکاو پرنده هایی نظیر قرقاول و دراج ؛ چیزی که خیلی جلب نظر می کند شکار 18 قلاده ببر است. در خاطرات شکارچی ها و شکاربانهای پیر، پیرمردهایی که از دشت قزوین می گویند که آنجا را می توان در تاریخی نه چندان دور با صحرای سرنگتی آفریقا مقایسه کرد. در گزارشهای رسمی سازمان محیط زیست قبل از انقلاب تعداد زیادی حیوانات وحشی در مناطقی نظیر پارک ملی گلستان، خوش ییلاق ، پارک ملی کویر ، منطقه کالمند در یزد ، مناطق خجیر و سرخه حصار در نزدیک تهران ، موته در اصفهان ، جزایر دریاچه ارومیه کلاه غازی در اصفهان ، حاجی آباد نزدیک بندر عباس ، دشتها و کوههای زنجان وجود داشته است. در چند ساله اول انقلاب به خاطر اینکه اسلحه بی حساب دست بعضی افراد مسئولیت ناشناس بود و فکر می کردند مناطق حفاظت شده این مملکت متعلق به خانواده سلطنتی است، همچنین در مناطق جنگی مثل کردستان و غرب کشور شکار و کشتار بسیار بی رویه ای در این مناطق انجام شد و حیات وحش ایران لطمه زیادی دید. اما پس از اینکه قوانین در این زمینه شکل گرفت و حاکم شد سازمان محیط زیست به کمک مأموران قدیمی و دلسوز توانست تا اندازه ای از این ذخایر محافظت کند که البته الآن هم محیط بانهای جوان استخدام شدند و بسیار دلسوز و علاقه مند هستند ولی باید از تجربیات گذشته ها استفاده کرد.
این کارشناس حیات وحش سپس به گونه های منقرض شده حیات وحش اشاره می کند: نخستین حیواناتی که کاملاً منقرض شدند شیر ایرانی بود دوم ببر ایرانی که معروف به ببر هیرکانی بوده که اسمش از جنگلهای هیرکانیا اسم قدیم گرگان کنونی در زمان پارتها گرفته شده است و اما حیواناتی که در لبه انقراض هستند: نخست یوزپلنگ ایرانی است که آمارهای جسته گریخته سازمان محیط زیست و مؤسسه (
iucn
) تعداد آنها را بین 30 تا 40 قلاده حدس می زنند ولی شخصاً که دایم در سفر هستم با خوش بینی زیر 20 تا حدس می زنم در پارک ملی کویر، خار و توران شاهرود و همچنین در یزد که چند سال پیش به خاطر تشنگی یک مادر با دوتوله خودش به نزدیک آبادی آمده بود و مردم آنها را کشته بودند که یکی از بچه ها زنده ماند و اینک تنها یوزپلنگ در اسارت موجود است که در پارک پردیسان نگهداری می شود. دوم گورخر ایرانی است که تصور می کنم آمارهای سازمان محیط زیست حدود 400 تا تخمین می زند ولی اگر خوش بینانه نگاه کنیم زیر 200 تا در ایران وجود دارد.
گوزن زرد ایرانی که خوشبختانه با اقدامات حفاظتی که از 30 سال پیش شروع شد از خطر انقراض نجات پیدا کرد. الان تعدادی در دشت نازساری نگهداری می شوند یک تعداد در جزیره اسپیر و اشک در دریاچه ارومیه . تعدادی به صورت آزاد در منطقه حفاظت شده دز و کرخه نگهداری می شوند.
خرس سیاه ایرانی معروف به خرس سیاه بلوچستان که از خانواده خرس سیاه آسیای جنوب شرقی است فرقش با خرس قهوه ای این است که رنگش کاملاً سیاه و مثلث سفیدی روی سینه اش است . تعداد مشخصی نیست. اگر به 10 تا برسد خوب است.
تمساح پوزه کوتاه ایرانی که در رودخانه سرباز در بلوچستان اطراف سد پیشین و آبگیرهای اطراف رودخانه سرباز زندگی می کنند که حدود 100 تا موجود می باشد.
ماهی آزاد دریای خزر و بالاخره سیاه خروس نوعی پرنده زیبا در منطقه کوچکی در شمال آذربایجان که به 100 تا نمی رسد.

درشهرستان میانه قبل ازسال56 دیدن دسته های بزرگ قوچ ارمنی وکل وبزدرکوه های قافلانکوه ازمنظرعادی طبیعت به شمارمیرفت.گله های بزرگی ازآهوان دردشتهای منطقه کاغذکنان چرامی کردندودرپاییزوزمستان ددستجات عظیم مرغابی وغازحاشیه قزل اوزن راپرمیکرد.درتابستانها کهآبرودخانه زلال میشد،باورنمایید اغراق نیست اگربگویم رودخانه ماهی بودوآب جزءفرعی رود.

چهبرسرطبیعت آمدکه از آنهمه قوچ حتی یک راس باقی نمانده وکل وبز به تعداد اندک محدود به منطقه شکار ممنوع  کاغذکنان شده است.چه بلائی برسرآنهمه غازومرغابی آمد.دیگردررودخانه ها جزءتعداد اندک بچه ماهی جانداری دیده نمی شودوجای تاسف است که برنامه واراده ای برای احیاوحفاظت ازباقی مانده طبیعت نیزوجودندارد.